FANDOM


[]

Koń[] Edytuj

Edytuj

Koń[] Edytuj

Spis treści Edytuj

Udomowienie[] Edytuj

Przodkowie i genetyka konia[] Edytuj

Wykorzystanie[] Edytuj

Rasy koni[] Edytuj

Określenia koni[] Edytuj

Umaszczenia koni[] Edytuj

Chody konia[] Edytuj

Uzębienie konia[] Edytuj

Zootechniczna terminologia części ciała konia[] Edytuj

Konotacje w kulturze[] Edytuj

Organizacje[] Edytuj

Polska[] Edytuj

Świat[] Edytuj

Zobacz też[] Edytuj

Przypisy Edytuj

Bibliografia[] Edytuj

Edytuj

Menu nawigacyjne Edytuj

Narzędzia osobiste Edytuj

Przestrzenie nazw Edytuj

Warianty Edytuj

Widok Edytuj

Więcej Edytuj

Nawigacja Edytuj

Dla czytelników Edytuj

Dla wikipedystów Edytuj

Narzędzia Edytuj

Drukuj lub eksportuj Edytuj

W innych projektach Edytuj

W innych językach Edytuj

Edytuj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: ,

Ten artykuł dotyczy konia domowego. Zobacz też: .
Koń domowy
Equus caballus
, 1758
Podgromada
Infragromada
Podrząd
Equus
koń domowy

w Tambo Valley w stanie w Australii

i na pastwisku

Koń domowy (Equus caballus) – ssak z .

Spis treści Edytuj

Udomowienie[] Edytuj

Koń został prawdopodobnie na terenie północnego w okresie tj. około 3,5 tys. lat p.n.e.

Przodkowie i genetyka konia[] Edytuj

Przodkami koni orientalnych, od których pochodzą , były prawdopodobnie i ; pochodzą natomiast od konia leśnego z . Koń Przewalskiego jest obecnie jedynym przedstawicielem gatunku koni dzikich. Rasa wykazuje bardzo duże podobieństwo do tarpana, lecz nie jest tą samą rasą (chociaż poza koniki polskie bywają określane mianem tarpan). W styczniu 2007 zespół naukowców z i poinformował, że stworzył wstępną konia.

Wykorzystanie[] Edytuj

Niegdyś najpopularniejsze pociągowe, następnie wyparte przez maszyny (zob. , ). Dziś używany w celach i , jako zwierzę pociągowe – jedynie w biedniejszych i niekiedy w leśnictwie (). Przeciętna długość życia koni wynosi 25-30 lat. mierzy się w specjalną .

Rasy koni[] Edytuj

Osobny artykuł: .

Wyhodowano wiele . Najpopularniejsze to:

  • – jej krzyżówki dały początek wielu innym rasom
  • – konie wyścigowe

Polskie rasy koni:

  • (kn) oraz jego odmiana konik biłgorajski (knb)
  • (hc)
  • (młp)
  • (śl)
  • (wlkp)
  • (kf)
  • (sp)
  • (z)

Określenia koni[] Edytuj

Nazwy koni w zależności od wieku:

  • sysak – młody koń do około 6 miesiąca życia, odżywia się głównie mlekiem matki.
  • odsadek – młody koń odłączony od klaczy matki
  • – młody koń poniżej 1 roku.
  • – samica konia w wieku 1-3 lat.
  • – samiec konia w wieku 1-3 lat.
  • , kobyła – samica konia powyżej trzeciego roku życia.
  • – samiec konia powyżej trzeciego roku życia, zazwyczaj hodowany dla rozrodu.

Inne nazwy:

  • – samiec.
  • – samiec konia z wadą rozwojową, polegającą na niewłaściwym umieszczeniu jąder (poza – zob. ).

Umaszczenia koni[] Edytuj

Koń kasztanowaty i siwy przy pracy

Osobny artykuł: .

Konie charakteryzują się wielką różnorodnością umaszczeń, które w większości przypadków nie są cechą rasową. Wyjątkami od tej reguły są rasy: (umaszczenie kasztanowate z konopiastą grzywą i ogonem), (umaszczenie tarantowate), (umaszczenie myszate), (umaszczenie izabelowate), (umaszczenie bułane) oraz (umaszczenie kare, jedyną możliwą odmianą jest mała gwiazdka na czole), (umaszczenie białe).

Appaloosa należą do koni o maści leopard. Są to wszystkie ubarwienia koni, na których widać kropki. Jednym z rzadszych rodzajów leopard jest snowflake, jasne kropki na ciemnej powierzchni.

Ciekawe kolory sierści charakteryzują także Quarter horse, m.in. buckskin: sierść beżowa, grzywa ciemna, paint indiana: nieregularne plamy różnych kolorów. Istnieje też silver dapple: czekoladowo-szara sierść z srebrną grzywą i ogonem.

Chody konia[] Edytuj

Wśród naturalnych chodów konia rozróżnia się (w kolejności według prędkości):

Kłus wyciągnięty w wykonaniu siwego ogiera rasy andaluzyjskiej

chód czterotaktowy; koń stawia nogi w kolejności: lewa tylna, lewa przednia, prawa tylna, prawa przednia. Rodzaje stępa: swobodny, pośredni, wyciągnięty.
chód dwutaktowy, koń stawia dwie nogi po przekątnej (prawa przednia i lewa tylna, lewa przednia i prawa tylna). Rodzaje kłusa: roboczy, pośredni, zebrany, wyciągnięty. Z punktu widzenia jeźdźca w rekreacji wyróżniamy: kłus anglezowany, ćwiczebny (pełny siad) lub w . Kłusaki mają również kłus szybki, który u innych koni nazywamy już galopem. W jeździe rekreacyjnej oraz sportowej jeździec , powinien podnosić się z siodła w momencie, gdy koń stawia przednią, zewnętrzną nogę. W konkursach ujeżdżeniowych na od klasy P stosuje się tylko kłus ćwiczebny.
trzytaktowy chód konia (źle ułożone konie czasem galopują czterotaktem), koń stawia najpierw nogę tylną, potem dwie nogi po przekątnej, a następnie przednią prowadzącą – w zależności więc od tego, która noga stawiana jest jako ostatnia, rozróżnia się galop na lewą i prawą nogę. Rodzaje galopu: roboczy, pośredni, zebrany i wyciągnięty. Można galopować w lub w . Koń powinien galopować na tę samą nogę, w którym kierunku idzie (w lewo – na lewą, w prawo – na prawą). Jeśli tak nie jest, a jest to zamierzone, mówi się, że jeździec prowadzi konia . Jazda kontrgalopem jest trudnym technicznie elementem, bowiem utrudnia koniowi zachowanie równowagi. Jeśli nie był zamierzony to nazywamy go galopem fałszywym.

Cwał – na podstawie 16 zdjęć z roku

jest najszybszym rodzajem chodu. Koń stawia nogi w kolejności: lewa tylna, prawa tylna, lewa przednia, prawa przednia, lub odwrotnie, po czym następuje faza lotu (na animacji).

Ten chód jest używany w wyścigach konnych.

Oprócz tych podstawowych chodów konia wyróżnia się jeszcze:

  • dwutaktowy (koń stawia nogi w kolejności: prawa przednia z prawą tylną, a następnie lewa przednia z lewą tylną),
  • pośredni między a ,
  • pośredni między a (do tej grupy należy np. ).

Istnieje również wiele chodów sztucznych, czyli wyuczonych przez człowieka np. , czy stęp hiszpański.

Każdy z wymienionych powyżej chodów ma dwa rodzaje (tempa): szybki i wolny, i można w nim wprowadzać modyfikacje, takie jak skracanie czy wydłużanie kroku.

Uzębienie konia[] Edytuj

Końskie zęby stale rosną, mniej więcej 4 mm rocznie. Są one systematycznie ścierane ok. 2 mm na rok, wskutek rozcierania pobieranego pokarmu. Szczęka jest szersza niż żuchwa, dlatego zęby trzonowe i przedtrzonowe ścierają się nierównolegle, pod kątem. Miękki pokarm powoduje, że zęby trzonowe i przedtrzonowe nie ścierają się równomiernie na całej powierzchni, co powoduje że na zewnętrznej stronie zębów górnych i wewnętrznej stronie zębów dolnych tworzy się ostra jak nóż krawędź. Należy przynajmniej raz do roku skontaktować się z weterynarzem, który sprawdzi stan uzębienia zwierzęcia i w razie potrzeby odpowiednio je starnikuje. Problemy związane z uzębieniem przekładają się bardzo często na kłopoty w pracy z końmi – trudności przy kiełznaniu, niespokojna głowa, nieakceptowanie wędzidła, problemami z pobieraniem pokarmu oraz przeżuwaniem.

Zootechniczna terminologia części ciała konia[] Edytuj

Układ kostny konia

Budowa konia

Układ mięśniowy i kostny zadu konia

Przednie nogi konia

Głowa, na której wyróżnia się:

  • Część górna (mózgowa):
    • potylicę – za uszami w miejscu, gdzie szyja łączy się z głową
    • ciemię – przed i między uszami
    • grzywka (czupryna) – pęk włosów pokrywający ciemię
    • czoło – znajduje się między oczami
    • oczodoły i oczy
    • skronie – między małżowiną uszną i okiem
    • małżowiny uszne z okolicami przyusznymi
  • Część pyskowa (trzewioczaszka):
    • nos z grzbietem nosa
    • nozdrza
    • otwory nosowe
    • warga górna
    • warga dolna z bródką
    • szpara pyskowa z kątami pyskowymi
    • lica
    • policzki i okolice łzowe
    • sanki – czyli dolne i tylne brzegi żuchwy
    • rów międzyszczękowy

Szyja, na której wyróżnia się:

  • boki szyi (lewy i prawy)
  • kark
  • grzywę – czyli włosień wystający z karku
  • wrąb (przegub karkowy)
  • podgardle – to dolny brzeg szyi
  • przegub gardłowy
  • rowki naczyniowe – znajdują się z obu stron szyi w okolicy

Tułów (kłoda) składa się z:

  • Przód tułowia:
    • występ barkowy
    • staw barkowy
  • Środek tułowia (łącznik):
    • grzbiet
    • lędźwie (nerka)
    • ożebrowanie klatki piersiowej
    • podbrzusze
    • słabizny
    • doły głodowe
  • Zad:
    • zewnętrzne guzy biodrowe
    • kolano z fałdem kolanowym
    • , i (u klaczy)
    • nasada ogona
    • rzep ogona
    • kiść ogona

Nogi (część wolna kończyny)

  • podramię (przedramię)
  • nadgarstek (napiąstek)
  • nadpęcie
  • okolica stawu pęcinowego z ostrogą i szczotką pęcinową
  • korona
  • kasztany – występują na wewnętrznej stronie przedramienia i stawu skokowego

Konotacje w kulturze[] Edytuj

Polski z motywem

  • Koń – jaki jest, każdy widzi – to adnotacja dotycząca konia w pióra . Dziś pełni ona funkcję popularnego powiedzonka, którym kwituje się różnego rodzaju oczywistości.
  • Koń – podać jego odgłos – to cytat ze słynnej komedii w reż. . Odpowiedź Pa-ta-taj jest oczywiście błędna, bo chodziło o odgłos paszczą.
  • Koń go zjadł – staropolskie przysłowie; według jednej z interpretacji chodzi w nim o horrendalnie wysokie koszty utrzymania konia pod wierzch.
  • Koń, pomimo że w dziedzinie transportu należy do przeszłości, do dziś stanowi swoisty nobilitujący symbol w motoryzacji. Powszechne jest określanie szybkiego sportowego auta mianem "rumaka", a niektóre firmy obrały właśnie konia jako logo firmowe () lub logo typu samochodu (). Koń, tym razem mitologiczny (Pegaz), jest marką hiszpańskich ciężarówek i ciągników siodłowych PEGASO. Osobliwym przypadkiem wykorzystania nazwy konia jako marki samochodu jest rodzimy , bynajmniej nie kojarzony ani z rewelacyjnymi osiągami, ani nawet z nadzwyczajną mocą.

Organizacje[] Edytuj

Polska[] Edytuj

Świat[] Edytuj

Zobacz też[] Edytuj

  • , , ,

Przypisy Edytuj

  1. Skocz do góry ↑Artykuł "Pierwsze okiełznanie konia, gazeta.pl, 2009-03-06
  2. Skocz do góry ↑Artykuł "Konie są z nami od 5,5 tys. lat", dziennik.pl, 6 marca 2009
  3. Skocz do góry ↑ISBN 83-902474-2-9

Bibliografia[] Edytuj

  • Martin Haller Rasy koni, tłum. Józef Kulisiewicz, Jacek Łojek. Multico Oficyna Wydawnicza, Warszawa, 2002.
  • Zbigniew Anusz: Mikrobiologia i parazytologia lekarska. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa, 1986. .

():

  • : 
  • : 
  • : 
  • : 

Źródło: „”

:

Menu nawigacyjne Edytuj

Narzędzia osobiste Edytuj

  • Nie jesteś zalogowany

Przestrzenie nazw Edytuj

Warianty Edytuj

Widok Edytuj

Więcej Edytuj

Nawigacja Edytuj

Dla czytelników Edytuj

Dla wikipedystów Edytuj

Narzędzia Edytuj

Drukuj lub eksportuj Edytuj

W innych projektach Edytuj

W innych językach Edytuj

  • Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 12:03, 11 lut 2017.
  • Tekst udostępniany na , z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o .

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki